Już blisko od 4 lat istnieje blokada w zakresie skutecznego skarżenia przewlekłości organów publicznych w sprawach dotyczących decyzji pobytowych cudzoziemców niezależnie od narodowości. Obecna propozycja zmian specustawy przewiduje przedłużenie tej blokady na kolejny rok.
Projekt zmian
29 grudnia 2025 r. został stworzony projekt ustawy o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych.
Śledzenie projektu – https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12405609.
Projekt przewiduje przedłużenie do 4 marca 2027 r. okresu, w którym nie rozpoczyna się bieg terminów w postępowaniach wojewodów w sprawach zezwoleń na pobyt czasowy, pobyt stały, pobyt rezydenta długoterminowego UE lub ich cofnięcia oraz zmiany (a bieg rozpoczęty ulega zawieszeniu).
Dla przypomnienia – zgodnie z art. 100d. ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa:
W okresie do dnia 30 września 2025 r. bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących:
1) udzielenia cudzoziemcowi: zezwolenia na pobyt czasowy, zezwolenia na pobyt stały, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej,
2) zmiany: zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji,
3) cofnięcia cudzoziemcowi: zezwolenia na pobyt czasowy, zezwolenia na pobyt stały, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej
– w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres.
Czy jest to zgodne z prawem?
Na przestrzeni ostatnich lat temat „zawieszenia” terminów i uniemożliwienia cudzoziemcom domagania się załatwienia sprawy w rozsądnym terminie jest przedmiotem wielu dyskusji i wątpliwości prawnych w zakresie zgodności takich rozwiązań m.in. z Konstytucją.
Przepis ten był już wielokrotnie przedłużany. W zakresie zmian wielokrotnie krytyczne wypowiadał się Rzecznik Praw Obywatelskich. Takie rozwiązanie pozbawia cudzoziemców możliwości wywarcia wpływu na szybkość załatwienia ich sprawy, a jak wiemy obecny czas oczekiwania na decyzje pobytowe wynosi ok 1,5 roku. RPO dodatkowo wskazuje, że problem wzrostu liczby wniosków o udzielenie zezwoleń na pobyt nie powinien być rozwiązywany przez pozbawienie cudzoziemców przysługujących im dotychczas środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki.
Co na to sądy?
Pomimo wskazanego przepisu, istnieje możliwość złożenia skargi na bezczynność wojewody do wojewódzkiego sądu administracyjnego.
Przez pewien czas orzecznictwo sądów nie było jednolite. Niektóre sądy wskazywały na niezgodność przepisu zarówno z Konstytucją, jak i prawem unijnym. Niektóre orzeczenia uzależniały wyrok od obywatelstwa cudzoziemca twierdząc, że przepis dotyczy wyłącznie obywateli Ukrainy.
W wyniki szeregu skarg kasacyjnych od pozytywnych wyroków wojewódzkich sądów administracyjny – NSA wskazał na jedną obowiązująca interpretację wskazująca na aprobatę zapisów ustawy wskazując na niemożność skarżenia przewlekłości organów publicznych w sprawa wszystkich cudzoziemców.
Zmiana orzecznictwa
W ostatnich miesiącach uległa zmiana orzecznictwa w NSA na korzyść cudzoziemców. NSA w wyrokach zaczął wskazywać uwagę na epizodyczny (czasowy) charakter regulacji.
NSA przyjmuje, że dopiero po czwartym przedłużeniu obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy, tj. po dniu 30 czerwca 2024 r., zachodzi sprzeczność tej regulacji z konstytucyjną zasadą prawa do sądu, w związku z czym nie powinna być ona stosowana (Wyrok NSA z dnia 19 maja 2025 r. II OSK 2926/24).
Zmiana linii orzecznictwa wiele może zmienić w zakresie prawa strony do rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie. Chcesz skorzystać z prawa do skargi na przewlekłość – zapraszam do kontaktu.
